Lịch sử hình thành và phát triển cảng Sa Kỳ Quảng Ngãi 

Với vị trí chiến lược thuộc địa phận xã Bình Châu, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, Cảng Sa Kỳ không chỉ là một đầu mối giao thông đường thủy quan trọng mà còn mang ý nghĩa về lịch sử và khát vọng vươn khơi của vùng núi Ấn sông Trà. Trải qua nhiều thập kỷ từ trạm phục vụ nghề cá đơn sơ cảng Sa Kỳ vươn mình trở thành cảng biển sầm suất có vai trò trọng điểm đối với phát triển kinh tế, du lịch và an ninh quốc phòng của Quảng Ngãi. 

1. Giai đoạn đầu: Phục vụ hậu cần nghề cá (Sau năm 1975)

Sau cột mốc lịch sử năm 1975 khi đất nước bước vào giai đoạn hòa bình và tái thiết. Cảng Sa Kỳ có chức năng là một cảng cá nhỏ, trực thuộc sự quản lý và phục vụ cho các hoạt động hậu cần nghề cá của Trạm Thủy sản huyện Bình Sơn. 

Trong giai đoạn này các hoạt động tại cảng chủ yếu mang tính chất dân sinh, là nơi neo đậu của tàu thuyền đánh bắt xa bờ và là điểm tập trung thu mua, sơ chế, chế biến thủy hải sản của ngư dân địa phương. Quy mô cơ sở hạ tầng thời kỳ này còn rất thô sơ, chưa có cầu cảng kiên cố và luồng lạch còn nhiều đá ngầm, gây không ít khó khăn cho việc ra vào của các tàu có tải trọng lớn.

2. Bước ngoặt lịch sử: Công trình mở đường ra biển (1989 - 1991)

Cuối thập niên 1980, nhận thấy tầm quan trọng của việc giao thương hàng hải đối với nền kinh tế vừa đổi mới, tỉnh Quảng Ngãi đã quyết định đầu tư xây dựng cảng Sa Kỳ thành một cảng biển chính thức. Đây là một quyết định mang tính chiến lược nhưng cũng đầy thách thức.

• Vượt qua hiểm trở: Khó khăn lớn nhất lúc bấy giờ là hệ thống đá ngầm dày đặc tại cửa biển Sa Kỳ, ngăn cản tàu bè qua lại. Để mở luồng định hình cho tàu vào cảng, các kỹ sư và công nhân ngành giao thông vận tải đã phải thực hiện một khối lượng công việc khổng lồ, sử dụng đến 5 tấn thuốc nổ TNT để phá hủy hơn 8.000 mét khối đá ngầm dưới lòng biển.
• Cột mốc lịch sử năm 1991: Ngày 17/9/1991, tàu Ba Tơ con tàu có tải trọng 442 tấn đầu tiên đã chính thức cập cảng Sa Kỳ an toàn. Sự kiện này đánh dấu việc khánh thành và đưa vào hoạt động cầu cảng Sa Kỳ, mở ra một chương mới cho ngành hàng hải Quảng Ngãi, hiện thực hóa khát vọng nối liền mạch giao thương từ đất liền ra biển lớn.

3. Giai đoạn kinh tế và thực hiện sứ mệnh đối ngoại

Sau khi khánh thành cảng Sa Kỳ đã khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ hàng hải miền Trung. Khi Khu kinh tế Dung Quất đi vào vận hành cảng Sa Kỳ chính là cửa ngõ xuất, nhập khẩu duy nhất và quan trọng nhất của tỉnh Quảng Ngãi.

Đặc biệt cảng Sa Kỳ còn mang một sứ mệnh chính trị và ngoại giao khi trở thành cảng quốc tế hỗ trợ các tỉnh Nam Lào (đặc biệt là tỉnh kết nghĩa Champasak địa phương không có bờ biển) xuất nhập khẩu hàng hóa. Hàng trăm chuyến tàu hàng thông quan qua Sa Kỳ thời kỳ này không chỉ thúc đẩy giao thương mà còn thắt chặt tình bang giao quốc tế bền chặt giữa hai nước Việt - Lào.

4. Chuyển mình phát triển du lịch và hiện đại hóa hạ tầng (Từ 2005 đến nay)

Bước sang thế kỷ XXI trước sự phát triển của kinh tế và định hướng phát triển du lịch biển đảo, cảng Sa Kỳ bắt đầu bước vào giai đoạn hiện đại hóa toàn diện:

• Quyết định lịch sử năm 2005: Ngày 18/11/2005, UBND tỉnh Quảng Ngãi chính thức ban hành quyết định cho phép cầu cảng Sa Kỳ và Lý Sơn tiếp nhận các phương tiện thủy nội địa để vận chuyển hành khách và hàng hóa tuyến Sa Kỳ - Lý Sơn và ngược lại. Cảng Sa Kỳ chính thức trở thành cầu nối duy nhất và ngắn nhất gắn kết đảo tiền tiêu Lý Sơn với đất liền.
• Đầu tư bứt phá năm 2015: Nhằm đáp ứng lượng du khách và hàng hóa tăng trưởng vượt bậc, năm 2015, tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục đầu tư kinh phí lớn để nâng cấp, mở rộng cầu cảng Sa Kỳ đạt chiều dài 106m, cho phép tiếp nhận cùng lúc 2 tàu khách và 1 tàu hàng. Đồng thời, nhà ga hành khách cảng Sa Kỳ được xây dựng khang trang, hiện đại với đầy đủ tiện ích, phòng chờ điều hòa, hệ thống kiểm soát vé điện tử.
• Vị thế hiện tại: Hiện nay cảng Sa Kỳ được phân loại là cảng biển loại II và sở hữu đội tàu cao tốc, siêu tốc hiện đại trị giá hàng triệu USD, rút ngắn thời gian di chuyển ra đảo Lý Sơn chỉ khoảng 35 - 45 phút. Mỗi năm cảng đón tiếp hàng trăm nghìn lượt du khách trong và ngoài nước, đồng thời vận chuyển hàng vạn tấn hàng hóa dân dụng lẫn công nghiệp phục vụ cho đời sống của người dân huyện đảo và kết nối với các khu kinh tế lân cận như Khu kinh tế Dung Quất.

Từ một trạm cá nhỏ sau chiến tranh, trải qua hơn 30 năm hình thành và phát triển với những thăng trầm mang tính lịch sử, cảng Sa Kỳ ngày nay đã trở thành biểu tượng cho ý chí vươn lên của con người Quảng Ngãi. Cảng không chỉ thực hiện tốt chức năng kinh tế và du lịch, mà còn là điểm tựa vững chắc để bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc, tiếp nối tinh thần của những hùng binh Hoàng Sa năm xưa từ chính cửa biển này hướng ra khơi xa.